२६ जानेवारी : लोकशाहीचा विजयदिन

भारताचा प्रजासत्ताक दिन म्हणजे केवळ एक राष्ट्रीय सण नव्हे, तर तो भारतीय लोकशाहीचा आत्मसन्मानाचा दिवस आहे. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारताने स्वतःची राज्यघटना अंमलात आणून सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष व लोकशाही प्रजासत्ताक म्हणून जगासमोर उभे राहण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला.

या दिवसाने आपल्याला स्वातंत्र्याबरोबरच जबाबदारीची जाणीव करून दिली. ब्रिटिश राजवटीतून मुक्त झाल्यानंतर भारतासमोर सर्वात मोठे आव्हान होते—विविधता असलेल्या समाजाला एका संविधानाच्या चौकटीत बांधणे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली तयार झालेली भारतीय राज्यघटना ही केवळ कायद्यांची पुस्तिका नसून समता, न्याय, बंधुता आणि स्वातंत्र्य या मूल्यांची जिवंत अभिव्यक्ती आहे.

२६ जानेवारी आपल्याला आठवण करून देतो की सत्ता ही जनतेची असते. मतदानाचा हक्क, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, शिक्षणाचा अधिकार, समानतेचा अधिकार—हे सारे अधिकार सहज मिळालेले नाहीत; त्यामागे असंख्य स्वातंत्र्यसैनिकांचे बलिदान दडलेले आहे. त्यामुळे प्रजासत्ताक दिन साजरा करताना केवळ ध्वजारोहण व कार्यक्रमांपुरते मर्यादित न राहता, संविधानिक मूल्ये आचरणात आणणे हे खरे राष्ट्रभक्तीचे लक्षण ठरते.

आजच्या काळात जात, धर्म, भाषा, प्रांत यांवरून समाजात तणाव निर्माण होत असताना, संविधानाने दिलेली बंधुतेची शिकवण अधिक महत्त्वाची ठरते. संविधान आपल्याला केवळ हक्क देत नाही, तर कर्तव्यांचीही आठवण करून देते. स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण, सार्वजनिक मालमत्तेचा सन्मान, कायद्याचे पालन—ही सारी नागरिक म्हणून आपली कर्तव्ये आहेत.

२६ जानेवारी हा दिवस तरुण पिढीसाठी विशेष प्रेरणादायी आहे. कारण भारताचे भवितव्य त्यांच्या हातात आहे. संविधान समजून घेणे, प्रश्न विचारणे, अन्यायाविरोधात लोकशाही मार्गाने आवाज उठवणे आणि समाजासाठी सकारात्मक योगदान देणे—यातूनच खरा प्रजासत्ताक दिन साजरा होतो.

या प्रजासत्ताक दिनी आपण सर्वांनी संकल्प करूया की

“संविधान जपू, लोकशाही मजबूत करू आणि भारताला समताधिष्ठित, न्यायपूर्ण राष्ट्र बनवू.”

            लेखक - स्वप्नील नरेशजी काटवले 

                  मु. पो. लाखनी